Süni İntellekt Həftəliyi: 30 Mart – 6 Aprel — Gemma 4, Llama 4 və Daha Çox

Süni intellekt sahəsindəki rəqabət 2026-cı ilin aprel ayına son sürət daxil oldu. 30 mart – 6 aprel həftəsi, texnologiya tarixinin ən sıx model buraxılış dövrlərindən biri kimi qeydə alındı. Bir tərəfdən Google DeepMind, açıq mənbəli modelinin yeni nəslini tam Apache 2.0 lisenziyası ilə dünyaya təqdim etdi; digər tərəfdən Meta, Llama ailəsinin ən böyük arxitektur transformasiyasını həyata keçirdi. Bu iki hadisə ilə yanaşı, GPT-5.4, Claude Sonnet 4.6 və Gemini 3.1 Pro kimi modellər ön sırada möhkəmlənməyə davam etdi, DeepSeek isə Çindən gələn rəqabətin simvolu olaraq qiymət-performans müstəvisini alt-üst etdi. Bu məqalədə həmin həftənin bütün önəmli hadisələri ətraflı şəkildə işıqlandırılır.

🔵 Google Gemma 4: Açıq Mənbənin Yeni Standartı

2 aprel 2026-cı ildə Google DeepMind, Gemma model ailəsinin dördüncü nəslini rəsmi olaraq buraxdı. Gemma 4, şirkətin ən güclü kommersial modeli olan Gemini 3-ün eyni texnoloji bazasına söykənərək inşa edilib — lakin bu dəfə hamıya açıq, pulsuz və məhdudiyyətsiz. Apache 2.0 lisenziyası ilə buraxılan model, dəyişdirilə, yenidən yayıla və kommersial məhsullara inteqrasiya edilə bilər. Əvvəlki nəsillərdə mövcud olan istifadə məhdudiyyətləri tamamilə aradan qaldırılıb.

Gemma 4 ailədə dörd model ölçüsü mövcuddur: E2B (kənar cihazlar), E4B (laptop), 26B MoE (Mixture of Experts arxitekturası, iş stansiyaları üçün) və 31B Dense (server). 31B model, Arena AI açıq model sıralamasında #3 yer tutmaqla öz ölçüsündən 20 dəfə böyük modelləri geridə qoydu. Rəqəmsal kodlaşdırma (competitive coding) sahəsindəki performansı isə çox nəzərçarpıcıdır: Codeforces ELO göstəricisi Gemma 3-ün 110 balından 2150 bala — yəni demək olar ki, 20 dəfə artıb. Bu, açıq mənbəli modellər tarixindəki ən böyük nəsillərarası irəliləyişlərdən biridir.

Gemma 4 Hugging Face, Kaggle, Ollama, Google AI Studio, Google Cloud, NVIDIA NIM/NeMo, Docker və bir sıra digər platformalarda dərhal əldə edilə bilər. Android tətbiqçiləri üçün ayrıca Android AICore Developer Preview da açıldı — bu o deməkdir ki, bu gün Gemma 4 üçün yazılan kod, gələcəkdə Gemini Nano 4 ilə işləyən cihazlarda avtomatik olaraq çalışacaq.

🦙 Meta Llama 4: Scout, Maverick və Gələcəyin Behemoth-u

Gemma 4-ün buraxılmasından cəmi üç gün sonra — 5 aprel 2026-cı ildə — Meta da öz ən böyük addımını atdı. Llama 4 Scout və Llama 4 Maverick, Llama model ailəsinin tarixdəki ən ciddi arxitektura dönüşünü təmsil edir. İlk dəfə olaraq, Llama modelləri Mixture-of-Experts (MoE) arxitekturası üzərində qurulub. Bundan əlavə, hər iki model nativ olaraq çox modlu (multimodal) sistemlərdir — mətn, şəkil və video eyni anda işlənə bilir. Bu xüsusiyyət arxitekturanın ən aşağı qatlarından başlayaraq inteqrasiya edilib, sonradan əlavə edilmiş köməkçi sistem deyil.

Meta, bu modelləri eyni zamanda öz istehlak məhsullarına — WhatsApp, Instagram, Messenger və meta.ai saytına — inteqrasiya etdi. Bu, açıq çəkili modellər arasında bəlkə də heç bir şirkətin əldə edə bilmədiyi miqyasda real dünya tətbiqini deməkdir: milyardlarla aktiv istifadəçi. Bundan başqa, modellər Hugging Face-də açıq çəkilər olaraq mövcuddur — ödənişsiz, öz infrastrukturunda istifadə edilə bilər.

Meta eyni zamanda gələcəkdə Llama 4 Behemoth-u da açıqladı. Bu model Scout və Maverick-in müəllim modeli funksiyasını yerinə yetirmiş, 288 milyard aktiv parametrə və təxminən 2 trilyon ümumi parametrə malikdir. STEM benchmark-larında GPT-4.5 və Claude Sonnet 3.7-ni üstələyən Behemoth-un ictimai buraxılışı 29 apreldəki LlamaCon tədbirindən sonra gözlənilir.

📡 Həftənin Ümumi AI Mənzərəsi

Gemma 4 və Llama 4-ün buraxılışı, artıq öncədən formalaşmış güclü bir cəbhə fonunda baş verdi. 2026-cı ilin birinci rübü AI modelləri üçün rekord bir dövr oldu: OpenAI-nin GPT-5.4 (mart ayında buraxıldı), Anthropic-in Claude Sonnet 4.6 (Cursor və GitHub Copilot-u işlədən model) və Google-un Gemini 3.1 Pro (16 benchmark-dan 13-ündə birinci yer) yalnız həmin bir ayın məhsullarıdır.

Bu həftənin digər diqqəçəkən statistikası isə açıq mənbəli modellər iqtisadiyyatıdır. 2026-cı ilin aprel ayında altı fərqli şirkət — Google (Gemma 4), Meta (Llama 4), Alibaba (Qwen 3.5), Mistral, OpenAI (GPT-OSS) və Zhipu AI (GLM-5) — kommersial istifadəyə açıq, rəqabətqabiliyyətli açıq çəkili modellər buraxıb. Bu, bir il əvvəl düşünülməz görünən bir tablodur. Linux Foundation tədqiqatı göstərir ki, artıq təşkilatların 89%-i AI sistemlərinin bir hissəsini açıq mənbəli modellərlə işlədir.

💸 Qiymətin Çöküşü: AI Artıq Bahə Deyil

Bu həftənin ən az işıqlandırılan, lakin uzunmüddətli perspektivdə ən mühüm tendensiyası qiymət üzrə baş verən kəskin düşüşdür. İl əvvəl aylıq 500 dollara başa gələn işlər bu gün 50 dollara yerinə yetirilir. Midjourney kimi şirkətlər öz AI infrastrukturlarını öz serverlərinə köçürərək aylıq xərclərini 2.1 milyon dollardan 700 min dollara endirdi — yəni illik 16 milyon dollar qənaət. Eyni zamanda, DeepSeek V3.2-nin bir milyon token üçün cəmi 28 sent qiyməti, Qərbin aparıcı modellərinə nisbətdə 50 dəfəlik fərq yaradır.

📝 Həftəlik Xülasə