2025-ci ilin mart ayında Prezident İlham Əliyev imzaladığı sərəncamla "Azərbaycan Respublikasının 2025–2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyası"nı rəsmi olaraq qüvvəyə mindirdi. Bu, yalnız bir sənəd deyildi — neft iqtisadiyyatından rəqəmsal iqtisadiyyata keçişin növbəti, ən konkret addımı idi. Aradan 11 ay keçdi. Bu müddət ərzində ölkənin ilk Superkompüter Mərkəzi quruldu, 4SİM Davos Forumunda Azərbaycanı təmsil etdi, Baku ID festivalı regionun ən böyük innovasiya məkanına çevrildi, 60 mindən çox vətəndaş Sİ kurslarını tamamladı. 2026-cı ilin fevralında isə Prezident bu dəfə "Azərbaycanın Yeni Rəqəmsal Arxitekturası" fəaliyyət planını müzakirəyə çıxardı. Bu məqalədə, bütün bu prosesi — dövlət addımlarını, infrastruktur layihələrini, startap ekosistemini, insan kapitalı proqramlarını və hələ aşılmamış maneələri — tam, faktlara əsaslanan şəkildə araşdırdıq.
📊 Rəqəmlərlə Azərbaycanda Sİ Mənzərəsi — 2026
▸ 2025–2028 — Dövlət Sİ Strategiyasının əhatə etdiyi illər
▸ 30.000+ — Coursera Milli Proqramından istifadə edən vətəndaş (Sentyabr 2025, 4SİM)
▸ ~63.000 — Milli Proqram çərçivəsində qazanılan sertifikat (AIIF 2025, Sentyabr 2025)
▸ 70.000 — 2026 Aprel hədəfi: Coursera-ya qoşulacaq vətəndaş sayı (4SİM icraçı direktoru)
▸ 4.300 — Pilot mərhələdə (2024) qazanılan beynəlxalq sertifikat — Coursera mükafatı
▸ 8 — Ölkədə mövcud Sİ dövlət standartlarının sayı (4-ü yalnız 2025-də)
▸ 450+ — MyGov portalında mövcud e-xidmətlərin sayı
▸ 2027 — AzInTelecom-un regionun ən böyük data mərkəzlərini tamamlama hədəfi
🏛️ I. Dövlət Addımları: Strategiyadan Fəaliyyət Planına
Azərbaycanın Sİ səyahəti qısa müddətdə dramatik sürətlənmə göstərdi. Onlayn Azərbaycan layihəsi, dövlət bulud infrastrukturu, genişzolaqlı internet — bunlar rəqəmsal transformasiyanın hazırlıq mərhələsi idi. 2025-ci ildə isə iki eyni anda qüvvəyə minən strateji sənəd bu hazırlığı konkret mərhələyə keçirdi.
📋 Sİ Strategiyası 2025–2028 (19 mart 2025, Prezident Sərəncamı)
Strategiyanın dörd əsas sütunu var: (1) Yüksək performanslı hesablama infrastrukturunun qurulması — superkompüter mərkəzləri, data mərkəzləri, açıq məlumat bazaları. (2) Sİ-nin dövlət idarəçiliyinə inteqrasiyası — data əsaslı qərar vermə, rəqəmsal xidmətlər, şəffaflıq. (3) Startap ekosistemi və kommersiyalaşma — güzəştli sahibkarlıq kreditləri, Sİ innovasiya mərkəzinin yaradılması. (4) İnsan kapitalı — ali təhsildə yeni proqramlar, sertifikatlaşdırma, akademik tədqiqat dəstəyi. Strategiyanın monitorinqi İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzinə həvalə edilib. Xüsusi Rabitə Xidməti isə dövlət orqanlarında Sİ-nin informasiya təhlükəsizliyini nəzarətdə saxlayır.
✔ Hər bir nazirlikdə rəqəmsallaşma, Sİ və kibertəhlükəsizlik üzrə məsul şəxslərin müəyyənləşdirilməsi tələb olunur.
🗓️ Rəqəmsal İqtisadiyyat Strategiyası 2026–2029
Sİ Strategiyası ilə paralel hazırlanan bu sənəd daha geniş çərçivə cızır: Sİ-nin iqtisadiyyatın bütün sektorlarına — sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm, logistika, maliyyə — tətbiqini koordinasiya edir. Rəqəmsal iqtisadiyyatın qeyri-neft ixracatına payını artırmaq bu strategiyanın ölçülə bilən hədəfidir. 2026-ya kimi qeyri-neft ixracatda 5 milyard dollar hədəfi bu kontekstdə daha da əhəmiyyət kəsb edir.
✔ Özəl sektorun ÜDM-dəki payı 88%-ə çatdırılması planlanır — bu hədəf texnologiya startaplarına tələbi sürətlə artıracaq.
🎯 12 Fevral 2026: "Yeni Rəqəmsal Arxitektura" Müşavirəsi
Bu müşavirə Azərbaycanın Sİ yolculuğunda yeni bir keyfiyyət mərhələsinin rəsmi başlanğıcını elan etdi. Prezident İlham Əliyev çıxışında açıq söylədi: Sİ-nin tətbiqi, data mərkəzlərinin yaradılması və rəqəmsallaşma ilə bağlı islahatlar ölkələrin gələcək inkişaf trayektoriyasını müəyyənləşdirir. Müşavirənin ən strateji vurğusu enerji ilə texnologiyanın vəhdəti idi: Azərbaycanın 10.000 meqavatlıq generasiya gücü və ən azı 2.000 meqavat sərbəst enerji potensialı — data mərkəzlərinin ən kritik resursu — nadir bir rəqabət üstünlüyüdür. Prezident dövlət qurumları arasında koordinasiya mərkəzlərinin yaradılması, pərakəndəliyin aradan qaldırılması, hər nazirlikdə məsul şəxsin müəyyənləşdirilməsi barədə tapşırıqlar verdi.
✔ Rəqəmsallaşma istehsalat və xidmət sektorlarında məhsuldarlığı 40%-ə qədər artıra bilər (Prezidentin müşavirədəki istinadı).
🖥️ II. İnfrastruktur: Superkompüterlər, Data Mərkəzləri, Dövlət Buludu
Strategiya sözlər səviyyəsindən çıxıb beton və server sıralarına çevrilməyə başladı. Ölkədə paralel olaraq iki Superkompüter Mərkəzi qurulur — bu, Azərbaycanın Sİ infrastrukturuna ən konkret investisiyasıdır.
-
AzInTelecom Superkompüter Mərkəzi NVIDIA H200 GPU
AZCON Holdinqin şirkəti AzInTelecom tərəfindən qurulan bu mərkəz NVIDIA H200 GPU çipləri ilə təchiz olunub — dünyanın ən güclü Sİ çiplərindən biri. Mərkəz innovasiya subyektləri, startaplar, biznes və dövlət layihələri üçün hesablama resurslarına çıxış təmin edir. Yerli Sİ layihələrinin xarici resurslardan asılılıq olmadan ölkə daxilində inkişaf etdirilməsinə imkan yaradır. ABŞ-dan NVIDIA GPU lisenziyasının əldə edilməsi prosesi davam edir.
📍 AzInTelecom eyni zamanda Bakı və Yevlaxda TIER III sertifikatlı iki data mərkəzi idarə edir; Abşeron və Hacıqabulda daha iki tikintidir — 2027-ə kimi regionun ən böyük data mərkəzlərindən birinə çevriləcək.
-
CASPEL Superkompüter Mərkəzi Dövlət + Elmi Sektor
İqtisadiyyat Nazirliyinin dəstəyi ilə CASPEL şirkəti tərəfindən tikilən bu mərkəz dövlət qurumları və elmi tədqiqat institutları üçün nəzərdə tutulub. Bu, dövlət üçün xüsusi, güvənli hesablama mühiti yaradır — xarici serverlərə ehtiyac aradan qalxır, dövlətə məxsus məlumatlar ölkə daxilində qalır.
📍 Rəqəmsal İnkişaf Nazirliyinin AI Lab-ı bu mərkəzin əsas istifadəçilərindən biri olacaq. Burada Süni İntellekt Akademiyası da fəaliyyət göstərəcək.
-
MyGov + Hökumət Buludu 450+ E-xidmət
AzInTelecom-un idarə etdiyi Hökumət Buludu infrastrukturu üzərində qurulan MyGov portalı artıq 450-dən çox e-xidmət təklif edir. 2024-də onlayn dövlət xidmətlərinin göstəriciləri 21 faiz artdı. Sİ-nin Azərbaycan dilini dəstəkləyən Təbii Dil Emalı texnologiyaları üzərindəki işi bu infrastrukturun növbəti inkişaf mərhələsidir.
📍 Ölkədə 8 Sİ dövlət standartı mövcuddur — 4-ü yalnız 2025-ci ildə qəbul olunub. Bu rəqəm sənayenin tənzimlənmə sürətini göstərir.
🚀 III. Startap Ekosistemi: Baku ID-dən San Fransiskoya
2022-ci ildə Azərbaycan texnopark rezidentliyi üçün 10 illik vergi güzəştləri elan etdi — 0-5% gəlir vergisi, sıfır mənfəət vergisi, xarici mütəxəssislər üçün avtomatik icazə. Bu qaydanın nəticəsi hiss olunmağa başladı: hazırda ölkədə 200-dən çox startap fəaliyyət göstərir, hədəf 2026-ya kimi ən azı biri 50 milyon dollar dəyərini keçmək şərtilə 500-ə çatmaqdır.
🎪 Baku ID 2025 — "Regional Nexus"
2025-ci ilin iyununda SABAH.HUB tərəfindən Elm və Təhsil Nazirliyi, SOCAR, PASHA Holding və 4SİM-in dəstəyi ilə keçirilən Baku ID festivalı bu il "Regional Nexus" mövzusu ilə Qafqaz, Mərkəzi Asiya, Yaxın Şərq və Şimali Afrikadan liderləri bir araya gətirdi. İki gün ərzində onlarla spiker, investor, 6 ölkədən 80-dən çox startap iştirak etdi. Startup World Cup-da Clopos şirkəti 8 finalçı arasından qalib çıxaraq San Fransiskodakı Böyük Finala çıxmaq hüququ qazandı. 8 regional şirkət cəmi 4 milyon dollardan çox investisiya topladı. Baku ID-nin 2022-dən bu yana toplam nəticəsi: 9.500-dən çox iştirakçı, 200+ startap, 2,5 milyon AZN erkən mərhələ investisiya.
🏔️ INMerge Innovation Summit 2025 — PASHA Holdinqin Bayramı
PASHA Holding tərəfindən təşkil olunan INMerge sammiti bu il 5.000-dən çox iştirakçı, 150 spiker, 100 startap, 80-dən çox venture fond ilə Mərkəzi Avrasiyada ən böyük innovasiya forumu oldu. Ed Catmull (Pixar), Marc Randolph (Netflix qur.), Zack Kass (keçmiş OpenAI) kimi qlobal liderlərin iştirakı Bakının beynəlxalq Sİ müzakirəsindəki yerini möhkəmləndirdi. İqtisadiyyat Naziri Mikayıl Cabbarov çıxışında açıqladı: son 20 ildə Azərbaycana 344 milyard dollar investisiya cəlb edilib. Fintech, Data&AI, Sənaye 4.0, Telekom kimi 8 sektor üzrə panel sessiyaları keçirildi.
🌐 SABAH.city — İnnovasiya Klasterinin Qurulması
2025-ci ildə fəaliyyətə başlaması planlaşan SABAH.city innovasiya klasteri müasir data mərkəzləri, tədqiqat qurumları, co-working məkanları ilə Azərbaycanın "texnologiya şəhəri" ambisiyasının maddi ifadəsidir. Eyni çərçivədə 2024-cü ilin oktyabrında açılan Azerbaijan Innovation Center inkubasiya, akselerasiya, investisiya və əməkdaşlıq funksiyalarını bir damın altında birləşdirir.
🔐 PASHA Bank + Nothreat: Maliyyə Sektorunda Sİ Kibertəhlükəsizliyi
2026-cı ilin yanvarında elan edilən bu tərəfdaşlıq, Böyük Britaniyada yerləşən Sİ kibertəhlükəsizlik startapı Nothreat-in PASHA Holdinqin aparıcı korporativ bankı PASHA Bank ilə əməkdaşlığıdır. Bu sövdələşmə eyni anda üç şeyi göstərir: Azərbaycan maliyyə sektorunun Sİ əsaslı təhlükəsizliyə keçidini, xarici Sİ şirkətlərinin Azərbaycan bazarına marağını, PASHA Holdinqin texnologiya liderliyindəki yüksəliş strategiyasını.
🎓 IV. İnsan Kapitalı: Pilot Mərhələdən Milli Proqrama
Strategiyanın ən güclü tərəflərindən biri insan kapitalı komponentinin sürəti və genişliyidir. 4SİM-in rəhbərlik etdiyi 4Sİ Akademiyası, 2025-ci ilin aprelindən "Milli Proqram" adı altında ölkə miqyasında genişləndi. Azərbaycan vətəndaşları Oxford, Stanford, Google, Microsoft kimi 350-dən çox aparıcı universitet və texnologiya şirkətinin kurslarına ödənişsiz çıxış əldə etdi. Yaş və məşğulluq vəziyyətindən asılı olmayaraq hər kəs qatıla bilir.
📈 4Sİ Akademiyası — Təsdiqlənmiş Rəqəmlər
Pilot mərhələdə (2024) 32.000+ saatlıq kurs tamamlandı; layihə Coursera-nın "Outstanding Achievement 2024" mükafatını qazandı. Milli Proqram çərçivəsində 2.500 kurs Azərbaycan dilinə AI altyazı ilə, ən populyar 10 kurs isə AI dublyajla tərcümə edilib. 4SİM icraçı direktoru Fariz Cəfərovun AIIF 2025-dəki açıqlamasına görə, 2026-cı ilin aprilinə kimi 70.000 vətəndaşın platformaya qoşulması hədəflənir.
2026-cı ilin yanvarında 4SİM, SOCAR ilə birgə Davos Forumunda "Süni intellekt əsaslı sənaye" sessiyasını keçirdi — 40 praktik enerji səmərəliliyi həlli təqdim edildi ki, bu həllər Dünya İqtisadi Forumunun hesabatına da daxil oldu. 4SİM-in 2024-cü il fəaliyyət hesabatına görə şirkət həmin il Apple Authorized Training Center-in Azərbaycanda açılmasına dəstək verdi, Esri ilə "ArcGIS for Students", Binance ilə blokçeyn təhsili proqramını da işə saldı. Microsoft for Startups Founders Hub-ın 2025-ci ilin yanvarında İDDA, Microsoft və Strategeast tərəfindən birgə başladılması isə yerli startaplara qlobal alət paketinə çıxış imkanı açdı.
⚠️ V. Hələ Aşılmamış Maneələr: Dürüst Qiymətləndirmə
Araşdırma taraflı olmaq üçün çətinlikləri də açıqca göstərməyi tələb edir. Caliber.az-ın son hesabatı — AmCham-ın 2025 Ağ Kağızına istinadla — bir sıra struktur problemlərini işıqlandırır. Azərbaycan hazırda venture kapital göstəricisinə görə Global İnnovasiya İndeksinin 139 ölkə sıralamasında 120-ci yerdədir. Bu, potensialın hələ tam reallaşmadığını göstərir.
- ⚠️ Venture kapital çatışmazlığı: Qonşu Qazaxıstanın 20+ özəl venture fond, ~1.500 startap, 130 milyon dollar investisiyasına qarşı Azərbaycanda Caucasus Ventures və InMerge Ventures kimi cəmi iki lokal VC fond fəaliyyət göstərir. Xüsusi VC fondlarına dair qanun layihəsi hazırlanıb, lakin hələ qüvvəyə girməyib.
- ⚠️ Qanunvericilik boşluqları: AmCham-ın hesabatına görə mövcud korporativ qanunvericiliyin tənzimlədiyi hüquqi formalar — MMC, ASC — sürətli artım, çoxmərhələli investisiya turları, çevik kapital idarəetməsi tələb edən müasir startaplar üçün uyğun deyil.
- ⚠️ Beynəlxalq texnologiya nəhəngləri ilə birbaşa tərəfdaşlıq: Google, AWS, Meta, OpenAI kimi qlobal platformaların Azərbaycanda birbaşa iştirakını daha da genişləndirmək strategiyanın prioritet hədəflərindən biri olaraq qalır. Bu sahədə atılacaq addımlar yerli startapların beynəlxalq bazara çıxışını sürətləndirəcək.
- ⚠️ GPU Lisenziyası: AzInTelecom Superkompüter Mərkəzinin NVIDIA H200 çipləri üçün ABŞ-dan ixrac lisenziyası almaq prosesi hələ tamamlanmayıb. Bu, infrastrukturun tam gücündə istifadəyə başlamasını gecikdirir.
Tez-tez Verilən Suallar (FAQ)
Azərbaycanın Sİ Strategiyası nə vaxt qəbul edilib və nəyi hədəfləyir?
Prezident İlham Əliyevin 19 mart 2025-ci il tarixli sərəncamı ilə "Azərbaycan Respublikasının 2025–2028-ci illər üçün Süni İntellekt Strategiyası" qüvvəyə minib. Strategiya dörd əsas istiqamətdə — yüksək hesablama infrastrukturu, dövlət idarəçiliyinə Sİ inteqrasiyası, startap ekosistemi və insan kapitalı — Azərbaycanı Sİ sahəsində regional lider kimi yerləşdirməyi hədəfləyir.
Azərbaycanda Sİ infrastrukturu sahəsində nə edilib?
İki Superkompüter Mərkəzi qurulur: AzInTelecom-un NVIDIA H200 GPU çipləri ilə təchiz olunan mərkəzi startap və biznes üçün, CASPEL-in mərkəzi isə dövlət qurumları üçün nəzərdə tutulub. Əlavə olaraq Bakı, Yevlax, Abşeron və Hacıqabulda TIER III sertifikatlı data mərkəzləri fəaliyyət göstərir və ya tikilir.
Azərbaycandakı startap ekosistemi nə vəziyyətdədir?
Hazırda 200-dən çox aktiv startap var, hədəf 2026-ya kimi 500-ə çatmaqdır. 2022-ci ildəki texnopark qanunu 10 illik vergi güzəştləri (0-5% gəlir vergisi, sıfır mənfəət vergisi) təklif edir. Baku ID festivalı 2025-ci ildə 4 milyon dollardan çox investisiya cəlb etdi; Clopos startapı Startup World Cup-u qazanaraq San Fransiskodakı Böyük Finala çıxdı.
4Sİ Akademiyası nədir, necə iştirak etmək olar?
4SİM-in rəhbərlik etdiyi 4Sİ Akademiyası "Milli Proqram" çərçivəsində vətəndaşlara Coursera platformasında 18.000-dən çox kursun ödənişsiz əldə edilməsini təmin edir. Azərbaycan vətəndaşı olmaq kifayətdir — yaş, məşğulluq vəziyyəti fərq etmir. 2.500-dən çox kurs Azərbaycan dilinə tərcümə edilib.
Azərbaycanın Sİ sahəsindəki əsas çətinlikləri hansılardır?
Əsas maneələr bunlardır: venture kapital çatışmazlığı (Global İnnovasiya İndeksində 139 ölkə arasında 120-ci yer), startaplara uyğun olmayan korporativ qanunvericilik, NVIDIA GPU ixrac lisenziyası gözləntisi, beynəlxalq bazara çıxışın məhdudluğu. Bu maneələri aradan qaldırmaq üçün yeni VC fond qanunu hazırlanıb, icra isə davam edir.
İstinadlar
- Azərbaycan Prezidentinin Rəsmi Saytı: Sİ Strategiyasının Təsdiq edilməsi Haqqında Sərəncam (2025)
- Aktualinfo.az: Süni intellekt, data mərkəzləri və rəqəmsal islahatlar
- InfoCity: 2025-ci ildə rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafına strateji töhfələr
- InfoCity: AzInTelecom Azərbaycanda ilk Superkompüter Mərkəzi qurub
- Caliber.az: What's holding back Azerbaijan's startups?
- Startup Genome: Baku Ecosystem Report 2026
- Zawya: PASHA Holding wraps up INMerge Innovation Summit 2025
- Trend.Az: Nothreat collaborates with PASHA Bank on AI-driven cybersecurity