ABŞ-ın Müdafiə Naziri Pete Hegseth fevralın 27-də tarixi bir addım atdı: süni intellekt şirkəti Anthropic-i "milli təhlükəsizlik üçün təchizat zənciri riski" elan etdi. Eyni gün Prezident Donald Tramp bütün federal qurumların dərhal Claude-dan imtina etməsini əmr etdi, Pentaqonun özünə isə keçid üçün altı aylıq müddət verildi. Bu hadisə ABŞ tarixinin ən qeyri-adi korporativ-hərbi münaqişəsinə çevrildi.
"Heç bir intimidasiya və ya cəza bizim kütləvi daxili müşahidə və tam avtonom silahlara mövqeyimizi dəyişdirməyəcək."
— Anthropic, 27 fevral 2026 tarixli açıqlamasından
Münaqişənin Kökü: İki "Qırmızı Xətt"
Anthropic, 2025-ci ilin iyulunda Pentaqon ilə müqavilə bağlamış — Claude, gizli hərbi şəbəkələrdə istifadə icazəsi alan ilk "frontier" modeli olmuşdu. Lakin aylarca davam edən danışıqlar qərargah tələb etdiyi iki maddədə çıxmaza girdi.
Münaqişənin mərkəzində Anthropic-in iki tələbi dayanırdı: modelin amerikalıların kütləvi müşahidəsi üçün istifadəsinin qadağan edilməsi və tam avtonom silahların idarəsinin Claude-a verilməməsi. Pentaqon isə Claude-dan "bütün qanuni məqsədlər üçün" istifadə hüququ tələb etdi.
Pentaqon Anthropic-ə son müddət olaraq 27 fevral saat 17:01-i göstərdi. Şirkətin razılıq verməməsi ilə Tramp qurumların dərhal Claude-dan imtina etməsi barədə əmr verdi, Hegseth isə "heç bir podratçı, təchizatçı və ya tərəfdaş Anthropic ilə kommersial fəaliyyət apara bilməz" ifadəsi ilə elanı rəsmiləşdirdi.
⚖️ Hüquqi Baxımdan Görünməmiş Hadisə
Hüquq ekspertləri bu addımı görünməmiş hesab edir: "Təchizat zənciri riski" etiketinin daha əvvəl heç vaxt bir Amerika şirkətinə qarşı istifadə edilməmişdi — bu mexanizm ənənəvi olaraq Rusiyadan Kaspersky və Çindən Huawei kimi xarici rəqiblərə qarşı tətbiq edilirdi.
Anthropic-in Mövqeyi: "Biz Geri Çəkilmirik"
CEO Dario Amodei şirkətin hərbi əməkdaşlığa prinsip etirazı olmadığını açıq şəkildə bildirdi. Şirkət bildirdi ki, o, hərbi qərarların Pentaqon tərəfindən, xüsusi şirkətlər tərəfindən deyil, qəbul edildiyini başa düşür. Anthropic heç vaxt konkret hərbi əməliyyatlara etiraz qaldırmamış, texnologiyasının istifadəsini kortəbii şəkildə məhdudlaşdırmağa çalışmamışdı.
Amodei bildirib ki, "frontier AI sistemlər tam avtonom silahları idarə etmək üçün kifayət qədər etibarlı deyil" və "biz öz döyüşçülərimizi və vətəndaşlarımızı riskə atan bir məhsul təqdim etməyəcəyik." Anthropic bu addımın "hüquqi baxımdan əsassız" olduğunu və istənilən Amerikan şirkəti üçün "təhlükəli presedent yaradacağını" bəyan etdi.
Şirkətin rəsmi bildirişi müddəası formal olaraq çatdırıldıqdan sonra hüquqi mübarizəyə başlanılacağını elan etdi.
OpenAI-nin Hərəkəti: Eyni Gün, Fərqli Seçim
OpenAI CEO Sam Altman, Anthropic-ə "təchizat zənciri riski" etiketinin vurulmasından saatlar sonra şirkətinin Pentaqon ilə müqavilə bağladığını elan etdi.
OpenAI, modellərini "hər hansı qanuni məqsəd" üçün Pentaqona təqdim etməyə razılaşdı. Lakin şirkət daha sonra müqaviləyə əlavə mexanizmlər daxil etdi: sistem "ABŞ vətəndaşlarının daxili müşahidəsi üçün qəsdən istifadə edilməyəcək" — o cümlədən kommersial yolla əldə edilmiş şəxsi məlumatlar vasitəsilə.
📌 OpenAI müqaviləsinin tənqidi
The Verge, OpenAI-nin Pentaqon müqaviləsinin Anthropic-inkindən "xeyli yumşaq" olduğunu yazdı. Hüquqi ekspertlər isə OpenAI-nin "qanuni istifadə"yə razılaşdığını, bu isə keçmişdə kütləvi müşahidəyə icazə vermiş qanunları əhatə etdiyini vurğuladı.
İran Əməliyyatı Sualı: Claude Hədəf Seçimindəmi İştirak Edib?
Münaqişənin ən kritik aspekti İrana keçirilən hava zərbələridir. Tramp Pentaqona altı aylıq keçid müddəti verdiyi gün, eyni zamanda İrana Şənbə günü keçiriləcək hərbi zərbəni də təsdiqlədi.
The Wall Street Journal-ın araşdırmasına görə, ABŞ İrana qarşı böyük hava əməliyyatında Anthropic-in AI alətlərindən istifadə etdi. Pentaqon İran müharibəsindəki əməliyyat təfərrüatları ilə bağlı şərh verməkdən imtina etdi. Keçmiş Palantir məsləhətçisi Cummings isə "Claude-un artıq hərbi zərbə planlaşdırmasında istifadə edilmiş ola biləcəyini" söyləyib, əlavə edib: "Ümid edirəm ki, prosesdə insan nəzarəti var idi."
İctimai Reaksiya: Texnologiya İşçilərinin Etirazı
Son 24 saatda Google və OpenAI-dən yüzlərlə işçi öz şirkətlərinin Anthropic-in mövqeyini dəstəkləməsi çağırışı ilə petisiya imzaladı.
Elon Musk isə Tramp administrasiyasının tərəfini tutdu: "Anthropic Qərb sivilizasiyasından nifrət edir" yazdı. Tramp isə "Anthropic-in solçu dəlilərinin Müharibə Departamentini öz xidmət şərtlərinə tabe etməyə çalışmaqla fəlakətli səhv etdiklərini" bildirdi.
Bazarda Sürpriz: Claude ChatGPT-ni Keçdi
Sensor Tower məlumatına görə, Claude tətbiqi bu həftə ilk dəfə olaraq ABŞ-da telefon tətbiqləri endirmə cədvəlinin zirvəsinə çıxdı — Çənbə günü Apple App Store-da, Bazar ertəsi isə bütün smartfon platformaları üzrə birinci yeri tutdu. Bu, istehlakçıların Pentaqon ilə qarşıdurmasında Anthropic-in tərəfini tutduğunun siqnalı kimi dəyərləndirildi.
ChatGPT-nin Pentaqon müqaviləsi elanı isə OpenAI-nin istehlakçı reputasiyasına ziyan vurdu. Anthropic hazırda 380 milyard dollar dəyərindədir və bu yaxınlarda 30 milyard dollarlıq yeni vençur maliyyə dövrünü tamamlamışdı. Pentaqon müqaviləsinin itirilməsi — dəyəri 200 milyon dollara qədər olan kontrakt — şirkətin mövcudluğunu birbaşa təhdid etmir. Lakin "təchizat zənciri riski" etiketinin geniş biznes tərəfdaşlarına verəcəyi potensial ziyan daha ciddidir.
📋 Xülasə: Əsas Faktlar
27 Fevral 2026: Hegseth Anthropic-i "təchizat zənciri riski" elan etdi. Tramp federal qurumların Claude-dan imtinasını əmr etdi.
Mübahisənin mahiyyəti: Kütləvi daxili müşahidə + tam avtonom silahlar — Anthropic bu iki istifadəyə müqavilədə açıq qadağa tələb etdi, Pentaqon bunu rədd etdi.
OpenAI: Eyni gün Pentaqon ilə müqavilə elan etdi. İctimai tənqidlərdən sonra daxili müşahidəyə qadağa maddəsini əlavə etdi.
Bazar reaksiyası: Claude ABŞ App Store-da birinci yerə çıxdı. Google və OpenAI işçilərindən yüzlərlə imzalı etiraz petisiyası.
Növbəti addım: Anthropic formal elan alındıqdan sonra məhkəmə mübarizəsinə başlayacağını bildirdi. Pentaqon altı aylıq keçid dövrünü başlatdı.
Bu xəbər aktual inkişaflara əsasən yenilənəcək. Anthropic məhkəmə müraciəti, Pentaqonun rəsmi FASCSA proseduru və geniş müdafiə podratçılarına təsiri münaqişənin növbəti mərhələsini müəyyən edəcək.