2026-cı ilin əvvəlindən etibarən texnologiya sektoru böyük bir söyləm dəyişikliyinə şahid oldu. Şirkət rəhbərləri işçi ixtisarlarını açıqlayarkən getdikcə daha çox "süni intellekt səmərəliliyi" ifadəsinə müraciət etməyə başladı. Amazon, Pinterest, Block, WiseTech Global — bu siyahı uzanır. Lakin tədqiqatçılar bu izahatların çox hissəsinin gerçəklikdən uzaq olduğunu iddia edir. Vəziyyət bir söz ilə xarakterizə edilir: "AI washing" — SI yuyunması.
Rəqəmlər Nə Deyir?
Resume.org-un fevral 2026-da 1000-ə yaxın ABŞ şirkəti rəhbəri ilə apardığı sorğu çarpıcı nəticələr ortaya qoydu. Şirkətlərin 21%-i artıq SI səbəbindən giriş səviyyəli işə qəbulu tamamilə dayandırıb. 2026-cı ilin sonuna qədər bu rəqəmin 36%-ə çatacağı proqnozlaşdırılır, 2027-ci ilə isə şirkətlərin yarısının giriş səviyyəli işçi qəbulunu tam dayandıracağı gözlənilir.
İşçi ixtisarları tərəfinə baxsaq: sorğuya qatılan şirkət rəhbərlərinin 51%-i 2026-cı ildə SI rolları birləşdirdiyi və ya ləğv etdiyi üçün işdənçıxarma planlaşdırdığını bildirdi. Bunların 29%-i artıq bu ixtisarları həyata keçirib, 22%-i isə yaxın gələcəkdə həyata keçirmək niyyətindədir.
📊 2026-cı İldə SI İlə Əlaqəli Texnologiya İxtisarları
RationalFX məlumatlarına görə, 2026-cı ilin mart ayına qədər texnologiya sektorunda qeydə alınan 45.363 işdənçıxarmadan 9.238-i (20%) birbaşa SI tətbiqi ilə əlaqəlidir. Ən çox təsirlənən şirkətlər arasında Block (4.000 işçi), WiseTech Global (2.000 işçi) və eBay (800 işçi) yer alır. Coğrafi baxımdan Sietl (16.590 işçi) və San Fransisko (9.395 işçi) ən çox təsirlənən şəhərlərdir.
"SI Yuyunması" Nədir?
Tədqiqat şirkəti Forrester-ın yanvar 2026-da yayımladığı hesabat isə bu rəqəmlərin arxasındakı gerçəkliyi sorğuladı. Hesabata görə, SI ilə əlaqəli işdənçıxarmaları elan edən şirkətlərin çoxunun həmin rolları doldurmağa hazır, sınaqdan keçirilmiş SI sistemləri yoxdur. Yəni şirkətlər gələcəkdə mövcud olacağına inandıqları, lakin hələ hazır olmayan SI həllərinə əsaslanaraq qərar verirdilər. Forrester bunu "AI washing" — mövcud olmayan SI səmərəliliyini bəhanə edərək maliyyə motivli ixtisarları gizlətmək — adlandırdı.
Bu iddia boş deyil. Klarna şirkəti 700 işçini SI ilə əvəz etdi — lakin keyfiyyət düşdü, müştərilər etiraz etdi və şirkət yenidən insanları işə götürməli oldu. Forrester araşdırmasına görə, SI ilə əlaqəli işdənçıxarmalar həyata keçirən şirkətlərin 55%-i bu qərara peşman olduğunu bildirdi. Hesabat daha da irəli gedərək bu ixtisarların yarısının gizlicə yenidən işə qəbulla nəticələnəcəyini proqnozlaşdırır — lakin bu dəfə daha aşağı maaşla, çoğunlukla xarici işçi gücü vasitəsilə.
Tədqiqatçılar: Əsl Səbəb SI Deyil
Bir neçə müstəqil tədqiqat bu mənzərəyə daha ölçülü bir perspektiv gətirir. Yale Universiteti Budget Lab-ın hesabatı, ChatGPT-nin 2022-ci ildə meydana çıxmasından bəri SI-a məruz qalan peşələr üçün məşğulluqda statistik cəhətdən əhəmiyyətli bir dəyişiklik olmadığını ortaya qoydu. Milli İqtisadi Araşdırmalar Bürosu-nun ABŞ, Britaniya, Almaniya və Avstraliyadakı rəhbərlərlə apardığı sorğuda rəhbərlərin 90%-i SI-nın son üç ildə işçi məşğulluğuna heç bir təsir etmədiyini bildirdi.
ManpowerGroup-un rüblük hesabatı isə maraqlı bir ziddiyyəti gün üzünə çıxardı: SI əsas ixtisarların səbəbi olsaydı, şirkətlər eyni zamanda SI üzrə işçi tapmaqda bu qədər çətinlik çəkməzdi. Lakin reallıqda şirkətlərin 20%-i SI model inkişafı, 19%-i isə SI savadlılığı sahəsində işçi tapmaqda ən böyük çətinliyi yaşadığını bildirdi. Yəni texnologiya işçiləri əvəz etmir — mövcud işçilərin bu texnologiyaya uyğun olmadığı aydın olur.
💡 Sam Altman-ın Etirafı
OpenAI-nın CEO-su Sam Altman Hindistanın AI Impact Summit-ində maraqlı bir açıqlama etdi. Altman dedi ki, şirkətlərin SI-a bağladığı işdənçıxarmaların bir hissəsi həqiqətən SI-la əlaqəlidir, lakin bir hissəsi əslində başqa maliyyə motivləri ilə edilən ixtisarları gizlətmək üçün SI-dan bəhanə kimi istifadədir. Altman bunu özü "AI washing" adlandırdı. Eyni zamanda qarşıdakı illərdə SI-nın iş bazarına real təsirinin hiss ediləcəyini də vurğuladı.
Giriş Səviyyəli İşçilər Əsas Zərər Görənlər
Bütün bu tədqiqatlardan çıxan ümumi nəticə budur: SI hazırda əmək bazarına birdəfəlik bir zərbə vurmur — lakin giriş səviyyəli işçilər üçün əhəmiyyətli bir təzyiq yaradır. Forrester araşdırmasının ortaya qoyduğu paradoks isə çarpıcıdır: gənc nəsil Z-nəslinin SI savadlılığı (AIQ) ən yüksək olduğu halda (22%), şirkətlər giriş səviyyəli mövqeləri bağlayaraq əsasən bu nəslə iş imkanlarını bağlayır. Baby Boomer-ların SI savadlılıq göstəricisi isə yalnız 6%-dir.
Mercer-in 12.000 nəfəri əhatə edən Global Talent Trends 2026 hesabatına görə, işçilərin SI nəticəsindən iş itkisi ilə bağlı narahatlığı 2024-cü ildəki 28%-dən 2026-cı ildə 40%-ə çatıb. Sorğuya qatılanların 62%-i isə liderlərin SI-nın işçilər üzərindəki emosional və psixoloji təsirini lazımınca qiymətləndirmədiyini düşünür.
📋 SI və İş Bazarı — Əsas Rəqəmlər
İşə Qəbul Dondurulması: ABŞ şirkətlərinin 21%-i artıq giriş səviyyəli işçi qəbulunu dayandırıb · 2027-yə qədər bu rəqəm 47%-ə çatacaq
2026 Texnologiya İxtisarları: 45.363 işdənçıxarmadan 9.238-i (20%) SI ilə əlaqəli · Block, WiseTech, eBay ən çox istinad edilən şirkətlər
"AI Washing": Forrester — SI ilə əlaqəli ixtisarların yarısı peşmanlıqla nəticələnəcək · Klarna 700 işçini SI ilə əvəz etdi, sonra yenidən işə götürdü
Narahatlıq Artır: Mercer sorğusu — işçilərin iş itkisi qorxusu 2024-dəki 28%-dən 2026-da 40%-ə çıxıb · 62%-i liderlərin bu narahatlığı qiymətləndirmədiyini düşünür
Tədqiqat Nəticəsi: Yale Budget Lab + NBER — SI-a məruz qalan peşələr üçün məşğulluqda statistik cəhətdən ciddi dəyişiklik yoxdur (hələlik)
Mənbələr: Resume.org · Built In · HR Executive / Forrester · TechNode / RationalFX · Fortune